Komercjalizacja i prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych

W końcu XIX w. państwo znalazło się w sytuacji gospodarczej w której musi zrobić coś z przedsiębiorstwami. Zwłaszcza po I wojnie światowej (teren Alzacji, Lotaryngii). Problem przedsiębiorstw pozostawionych przez zaborców. Państwo nimi zaczęło zarządzać, początkowo jednak dość nieudolnie. To prowadziło do deficytów. Rozglądano się za nową formą, by usprawnić jego funkcjonowanie. Koncepcja Komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego – powinno być rozliczane ze swojej działalności gospodarczej.

2 aspekty:

– zbliżona organizacja takiego przedsiębiorstwa do organizacji i zarządzania przedsiębiorstw prywatnych

– czysto ekonomiczny

– formalny – prawny – taki sam reżim jak przedsiębiorstwa prywatne

1924 PKP – wycofał się z niej ustawodawca ze względu na skomplikowaną sytuację majątkową. Rozporządzenie prezydenta RP (18 marca 1927) – po noweli sierpniowej, miało moc wsteczną. Tytuł – „Rozporządzenie o wydzielaniu z administracji państwowej przedsiębiorstw państwowych, przemysłowych i górniczych oraz o ich komercjalizacji. Te przedsiębiorstwa uzyskały osobowość prawną. Stwierdzenie, że przedsiębiorstwa będą funkcjonowały na zasadach funkcjonowania gospodarki handlowej (wpis do rejestru, majątek). Majątek był zróżnicowany:

– majątek nieruchomy – dobro SP, jego własność

– majątek ruchomy – własność przedsiębiorstwa

Dobra szły na rzecz SP. Wydatki miały być pokrywane z własnych dochodów. Na inwestycje nie więcej niż 50% zysku brutto. 50% czystego zysku miały dać na rzecz SP.

Organy tych przedsiębiorstw skomercjalizowanych (przedsiębiorstwa tamte nie były spółkami prawa handlowego! Ustawodawca chciał wtedy stworzyć model sui generis).

Rada Administracyjna – jakby odpowiednik Rady Nadzorczej, kontrola. Zasiadali w niej przedstawiciele ministerstw. 9 członków, powoływani przez ministrów w porozumieniu z ministrem skarbu. Dla członków Rady Administracyjnej – rozporządzenie przewidywało dodatkowe wynagrodzenie z czystego zysku.

Dyrekcja Przedsiębiorstwa – na wniosek RA powoływał ją właściwy minister; „ma działać ze starannością porządnego kupca”.

3 osobowa Komisja Rewizyjna – kontrola rachunkowa, badania bilansu.

Przedsiębiorstwa te skomercjalizowane miały być zrównane z państwowymi. Nie płaciło podatku majątkowego (bo państwo musiało by samo od siebie pobierać podatek). Generalnie komercjalizacje chwalono. Praktycznie skutki nie zaważyły. Do II wojny światowej skomercjalizowano 10 przedsiębiorstw.

Państwo traktowało je protekcjonalnie. Nie traktowano ich równo, przez nadawanie ulg, zwolnień. Historia komercjalizacji skończyła się niezbyt imponującymi wynikami.

1989r. – Polska przystąpiła do transformacji gospodarki (8 453 przedsiębiorstwa państwowe). Trzeba było prywatyzować gospodarkę i znaleźć stosowne instrumenty.

I ustawa 13 lipca 1990r. – o prywatyzacji przedsiębiorstw.

Celem było doprowadzenie do komercjalizacji. Ustawa pomijała pojęcia „komercjalizacja” expresis verbis.

19916 – Ustawa powstała na bazie poprzedniej i dała pełna definicję. Komercjalizacja dotyczy tylko i wyłącznie przedsiębiorstw państwowych (komercjalizacja – przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w spółkę na zasadzie sukcesji uniwersalnej – spółka wstępuje w prawa przedsiębiorstwa państwowego i w ten sposób ma mieć charakter spółki akcyjnej lub z o.o.).

Tryb komercjalizacji – minister właściwy do spraw Skarbu Państwa czyni to na wniosek organu lub łączny dyrektora i Rady Pracowniczej bądź z własnej inicjatywy. Wcześniej własna inicjatywa nie była uwzględniana. Przedsiębiorstwa niechętnie przekształcały się w spółki. W interesie załogi, zmiany formy prawnej niosły określone zagrożenia. Ci, którzy reprezentowali interesy przedsiębiorcy (dyrektor i Rada Pracownicza) uważali, ze prywatyzacja przyniosła dla nich skutki negatywne np. że dyrektor utraci posadę, a Rada Pracownicza, że jej kompetencje ulegną znacznemu ograniczeniu, bo:

– jej nie będzie

– udział mniejszościowy członków załogi

Wpływ na funkcjonowanie przedsiębiorstwa – insiderzy (ang. Inside – w środku), oraz otoczka psychologiczna – szeregowi pracownicy bali się przekształceń (zwolnienia, inny porządek w przedsiębiorstwie).

W praktyce rzeczywiście były przerosty zatrudnienia.

Procedura polegała na tym, że minister zawiadamiał o tym dyrektora, Radę Pracowniczą – organ założycielski oraz doręczał formularze do wypełnienia. Jeśli się dyrektor spóźniał i nie dostarczył, minister zawiadamiał organ założycielski by dostarczył dokumenty w ciągu miesiąca od wezwania (najważniejszy kwestionariusz komercjalizacji).

Tryb

Minister właściwy do Skarbu Państwa dokonywał aktu komercjalizacji z wyjątkiem przedsiębiorstw, które były wyłączone. Ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji stanowi lex specialis. Co do spółek generalnie stosuje się KSH.

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *